Elisabeth Cruciger

Een vrouw in Luthers eerste liedboek (1524)

Elisabeth Cruciger, een ex-non (Premonstratenzer klooster in Pommern). Zij stamde uit een adelijk familie uit Meseritz. Reeds in 1519 is ze al actief in de zielzorg daar, en door Johann Bugenhagen (lector bijbel aan een nabijgelegen opleiding van een mannenklooster) wordt ze in kennis gebracht met Luthers opvattingen, o.a. dat een vrouw niet gebonden is aan kloostergeloftes… In 1520 vertrekt ze. Ze woont enige tijd in Wittenberg bij Johann Bugenhagen en zijn vrouw. Ze is bevriend met Luthers vrouw, Katharina von Bora, ook een ex-non. We stellen ons haar dus best voor als aanwezig bij veel bijeenkomsten, maaltijden, feesten die in Luthers ‘headquarter’ plaatsvonden. Als Luther in 1523 een oproep doet om bijbelse liederen te schrijven voor een uit te geven Liedboekje, heeft zij blijkbaar ook de pen gepakt… Ja ook vrouwen doen mee in de beginjaren van de Reformatie, gelijkwaardig. ‘het priesterschap’ dat alle gelovigen toekomt, houdt geen halt bij geslacht of gender. Luther was zo onder de indruk van haar bijdrage – dit lied – dat hij het meteen een plaats gaf in het eerste liedboekje van de Reformatie het Enchiridion (1524). Daar staat het dus naast de zeer bekende liederen als ‘Nun freut euch lieben christen gemein‘, ‘Aus tiefer Not schrei ich zu dir ‘ en het Antwerpse martelarenlied: ein neus Lied wir heben an… Hier ziet u het lied in een uitgebreide herdruk van dit liedboekje uit 1530. U ziet haar naam erboven staan: Elisabet. M (de M. = Meseritz).

Enchiridion geistlicher gesenge vnd Psalmen fur die leien mit viel andern denn zuvor gebessert
[Leipzig], [Blum], 1530

Even terzijde: Er waren slechts weinig inzendingen in 1523/4, gezien de samenstelling van het eerste liedboekje. Het merendeel stamt uit Luthers ganzeveer. Verder een mooi gezelschap waarin ‘die liebe Els’ (zo noemt Luther haar in één van zijn Tischreden) vertoeft, zowel theologisch als dichterlijk hun gelijke.